تأثیرات و کارکردهای متنوعی برای فضاهای سبز و طبیعی شهری برشمرده شده است که یکی از این تأثیرات افزایش تعاملات ساکنان و همسایگان است. اهمیت این موضوع تا حدی است که امروزه توجه به طبیعت و فضاهای سبز شهری و اعمال سیاست هایی که مردم شهرها را از مشکلاتی مانند انزوا برهاند و باعث ارتباط ساکنان با یکدیگر شود، از مهم ترین وظایف نهادهای شهری است. در این تحقیق دو مجتمع مسکونی اکباتان تهران و پردیسان قم به عنوان نمونه موردی انتخاب شده اند و هدف، ارزیابی نقش طبیعت بر روابط همسایگی در این دو مجتمع مسکونی است. روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و نتایج به دست آمده از 383 پرسش نامه با استفاده از آزمون T نشان می دهد در ارتباط با روابط همسایگی، امتیاز مجتمع مسکونی اکباتان برابر با 3. 08 و امتیاز مجتمع مسکونی پردیسان برابر با 2. 66 حاصل شده است و در ارزیابی رضایت از طبیعت و فضاهای سبز، امتیاز اکباتان 3. 81 و پردیسان 2. 61 به دست آمده است. در بررسی رابطه دو متغیر طبیعت با تعاملات همسایگی، نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان می دهد رابطه مثبت و معناداری بین این دو متغیر وجود دارد به طوری که ضریب کلی به دست آمده برابر با 0. 669 بوده است. این مقدار در اکباتان 0. 684 و در پردیسان 0. 516 به دست آمد که نشان از وجود رابطه قوی تر بین این دو متغیر در مجتمع مسکونی اکباتان است. در نهایت در ارزیابی میزان تأثیرگذاری طبیعت و فضاهای سبز بر تعاملات همسایگی، مقدار ضریب تعیین به دست آمده برای اکباتان 0. 717 و پردیسان نیز 0. 384 بوده است. در مجموع ضریب تعیین یافته های حاصل از 383 پرسش نامه با مقدار خطای 0. 000 برابر با 0. 627 حاصل گردید که تأیید کننده تأثیرات مثبت طبیعت و فضاهای سبز بر روابط و تعاملات همسایگی بوده است.

با وجود معرفی خوانایی به عنوان یک مفهوم مرتبط با ادراک انسانی، نگاه کالبدمحور به سنجش این مفهوم، منجر به تمرکز بر معیارهایی از محیط فیزیکی شده است. اگر مبتنی بر تعاریف، مبنای سنجش خوانایی کالبدی را به­جای تصویر محیطی، تصور ناظر از محیط کالبدی بدانیم که مبنای تعامل افراد با محیط است، زوایای دیگری از وجوه مؤثر بر خوانایی را می توان تشخیص داد. هدف این پژوهش دست یافتن به معیاری جامع برای سنجش مفهوم خوانایی مبتنی بر تصور ذهنی است، لذا پرسش پژوهش این است که فرآیند ادراکی ایجاد تصویری روشن و منسجم از محیط در ذهن ناظر چگونه است؟ این مقاله در چارچوب مطالعات کیفی بوده و ضمن بررسی اسناد و مطالعات مرتبط و با روش تحلیل محتوا سعی دارد تا به مدلی مفهومی از ارتباط مؤلفه های تصویر ذهنی دست یافته و از طریق استدلالی منطقی ارتباط آن را با خوانایی برقرار نماید، سپس ضمن ارزیابی آن در چارچوبی کمّی و در محدودۀ یک مجتمع مسکونی به روش پیمایشی و با ابزار پرسش نامه و تحلیل عامل تأییدی در نرم افزار لیزرل ضمن شرح و بسط چارچوب نظری اعتبار آن را برای سنجش خوانایی بررسی نماید. نتایج تحلیل ها نشان از همبستگی بین داده ها و روایی بین مؤلفه ها داشته و حاکی از تأثیر توأمان لایه های مکانی، زمانی و عاطفی در تصور ناظر از محیط کالبدی است؛ لذا خوانایی ادراک شده از محیط کالبدی علاوه بر ایجاد تصویر ذهنی-مکانی منوط به ایجاد تصویر ذهنی-زمانی و ذهنی-عاطفی است.

طبیعت و فضاهای سبز، عاملی است که موجب تبدیل یک فضا به مکانی با خصوصیات حسی و رفتاری ویژه برای ساکنان می شود. این حس، عامل مهم در شکل گیری حس تعلق مکانی بوده و نهایتا منجر به ایجاد محیط های با کیفیت می شود. توجه به فضاهای سبز شهری و بوستان های محلی، بیشتر با هدف تامین حداقل فضای سبز مورد نیاز برای شهرها صورت می پذیرد؛ اما مسئله اصلی اینجاست که با وجود اثرگذاری این فضاها بر حس تعلق مکانی ساکنان، کیفیت و چگونگی این تاثیرات تبیین نمی شوند؛ بنابراین بررسی نقش طبیعت در راستای تقویت حس تعلق مکانی در جوامع شهری، بسیار ضروری و پراهمیت جلوه می کند. بر این اساس پژوهش حاضر به بررسی میزان تاثیرگذاری طبیعت بر حس تعلق مکانی در مجتمع های مسکونی اکباتان تهران، پردیسان قم، زیتون اصفهان و مهرگان قزوین پرداخته است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و همبستگی است و تجزیه وتحلیل ها بر اساس 360 پرسش نامه تکمیل شده توسط ساکنان این 4 مجتمع مسکونی انجام گرفت. پس از بارگذاری و وزن دهی عوامل سنجش طبیعت و تعلق مکانی از طریق محاسبه مقدار کای اسکوئر در سطح معناداری (0. 05>P)، نتایج حاصله به با کمک نرم افزارهای Lisrel و SPSS نشان داد ارتباطی معنادار و مثبت بین دو متغیر طبیعت و حس تعلق مکانی در نمونه های مورد مطالعه برقرار است. ضریب تاثیر طبیعت در تعلق مکانی ساکنان در مجتمع های مسکونی اکباتان (0. 87)، پردیسان (0. 42)، زیتون (0. 91) و مهرگان (0. 37) به دست آمده است. همچنین با توجه به اینکه مقدار RMSEA در مجتمع های مسکونی به ترتیب برابر با (0. 054)، (0. 042)، (0. 061) و (0. 040) به دست آمده، رابطه بین طبیعت با تعلق مکانی مورد تایید قرار گرفته است.

توجه به مولفه های محیطی، ارتباط انسان و محیط در طراحی معماری از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در پژوهش های مختلف به بررسی مفاهیم متعدد تاثیرگذار در این رابطه، و کاربرد آن در فرآیند طراحی معماری پرداخته شده است. یکی از تاثیرگذارترین مفاهیم در این رابطه مفهوم قابلیت1 می باشد. علی رغم پژوهش های متعدد در حوزه ارتباط انسان و محیط، کم تر به مفهوم قابلیت محیط در معماری و ارائه ساختارهای تاثیرگذار این مفهوم، در شکل گیری دستورالعمل های طراحی پرداخته شده است. این مقاله با تاکید بر اهمیت مفهوم قابلیت در طراحی محیطی به بررسی ابعاد و وجوه این مفهوم و ارتباط ساختاری آن با مولفه های فعالیت، کالبد و معنا در مکان می پردازد. بدین منظور، مقاله به تبیین قابلیت فضاهای باز (به عنوان هسته های اصلی شکل دهنده معنا) در مجتمع مسکونی اکباتان، پرداخته و با ارائه مدل ارتباطی مولفه های قابلیت در طراحی به بررسی نقش مولفه ها و تاثیر آن ها در طراحی می پردازد. پژوهش حاضر کمی- کیفی و از نوع کابردی می باشد. در این مقاله پس از جمع آوری داده ها و تلخیص آن ها اقدام به دسته بندی داده های آماری گردید. که این کار با تشکیل جداول توزیع فراوانی فعالیت ها انجام گردیده، و سپس اطلاعات کمی حاصل از پرسش نامه از طریق نرم افزار تحلیلی- آماری SPSS20 تجزیه و تحلیل گردیده است. در نهایت رابطه، تاثیر و تفاوت بین متغیرها به صورت میزان همبستگی سنجیده شده است. بخش دیگری از یافته های کیفی تحقیق از طریق داده های استخراج شده از مصاحبه نیمه سازمان یافته و مشاهده استخراج گردیده است. نتایج نشان می دهد، مفهوم قابلیت نقش اساسی در ایجاد پیوند بین کاربران و محیط های مسکونی داشته و این مفهوم در گروه های سنی کودکان و نوجوانان به سمت ابعاد ذهنی- شناختی قابلیت بوده و در گروه های سنی بزرگسالان و سالمندان عمدتاً بر جنبه های کالبدی- فعالیتی قابلیت فضا می باشد.

فضاهای باز مجتمعهای مسکونی نقش اساسی در شکلگیری معنای ارتباطی ساکنین ایفا می کنند. مناسب سازی این فضاها با توجه به نیازها و الگوهای عملکردی گروههای بهره بردار جهت حضورپذیری اقشار مختلف در تمامی گروههای سنی و جنسی از مهمترین دغدغه های طراحان می باشد. یکی از گروههای سنی بسیار مهم و ضروری جهت بررسی تاثیر مکان در ایجاد حس نشاط و امید به زندگی برای این اقشار، سالمندان می باشد. علی رغم مطالعات متعدد در خصوص حضورپذیری در فضاهای باز مجتمع های مسکونی، راهکارهای طراحی مناسب و کاربردی برای طراحان در گروههای بهره بردار سالمندان صورت نگرفته است.این پژوهش با هدف بررسی نقش فضاهای باز مجتمع های مسکونی درحضورپذیری گروههای سنی سالمندان، به بررسی تاثیر جنبه های مولفه های کالبدی-فعالیتی در شکل گیری معنا برای سالمندان می باشد. این پژوهش از نظر نوع تحقیق : کیفی، از نظر راهبرد تحقیق : ترکیبی(تفسیری-تحلیلی و همبستگی) و ابزار جمع آوری داده ها شامل مشاهده، مصاحبه نیمه سازمان یافته و پرسشنامه(بسته و باز) می باشد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که، مولفه های کالبدی و فعالیتی فضاهای باز، در معناداری این فضاها، جهت حضور گروه های سنی سالمندان موثر بوده، و شاخصه های کالبدی این فضاها بیشترین تاثیر را در شکل گیری سطوح مختلف معنا برای سالمندان دارا می باشند. در میان مولفه های کالبدی : آسایش محیطی، ایمنی و امنیت محیطی بیشترین تاثیر و مولفه اقلیم کمترین تاثیرگذاری و در بین مولفه های فعالیتی : رویدادپذیری و اختلاط عملکردی بیشترین تاثیر در شکل گیری سطوح مختلف معنا را دارد. همچنین در بین مولفه های معنایی : خوانایی و آشنایی به ترتیب بیشترین و کمترین نقش را در معناداری فضاهای باز برای سالمندان ایفا می کنند.

مجتمع های مسکونی در عصر حاضر به گونه ای طراحی می شوند که میزان تبادلات اجتماعی در آن ها کاهش پیدا کرده است. یکی از عواملی که نقش تعاملات اجتماعی را در مجتمع های مسکونی کم رنگ کرده است، مسئله امنیت محیطی می باشد. بدین جهت در این پژوهش به بررسی نقش تعاملات اجتماعی در ایجاد امنیت محیطی، در مجتمع های مسکونی پرداخته شده است. روش تحقیق در این پژوهش مبتنی بر روش پیمایشی-همبستگی می باشد. این پژوهش در ابتدا به بررسی مبانی نظری و دیدگاه های صاحب نظران در زمینه‏های تعاملات اجتماعی و امنیت محیطی پرداخته است. سپس شاخص‏های تأثیر‏گذار استخراج و با استفاده از مدل مفهومی پرسشنامه مورد ارزیابی قرار گرفته‏ شده است. جامعه آماری در این پژوهش از میان مجتمع های مسکونی شهر تهران در نظر گرفته شده است که با توجه به مشخصه ها و مؤلفه های طرح مطالعاتی و گستردگی جامعه آماری، مجتمع مسکونی اکباتان به عنوان بخش کوچک تر جامعه آماری در نظر گرفته شد و در نهایت، با تحلیل اطلاعات به دست آمده، فرضیه‏ی پروژه مورد آزمون قرار‏گرفت. با توجه به اطلاعات به دست آمده مشخص گردید که بین تعاملات اجتماعی و امنیت محیطی در مجتمع مسکونی رابطه معناداری وجود دارد.

این مقاله به بررسی نقش طبیعت در مجتمع های مسکونی بر میزان حس شادابی و سرزندگی ساکنین با بررسی نمونه های موردی مجتمع اکباتان در تهران و مجتمع مهرگان در قزوین پرداخته است. در این مقاله تعریف سرزندگی از دو دیدگاه مورد بررسی قرار گرفت. دیدگاه اول که بعد آن فردی است، مربوط به بینش، فرهنگ و ادراک مردم است و دیدگاه دوم به فضاهای شهری مربوط می شود که این دو دیدگاه با هم ارتباط متقابل دارند و از یکدیگر نیز تاثیر می پذیرند. سپس به بررسی عوامل موثر بر سرزندگی پرداخته شده که در این میان نقش طبیعت در ایجاد سرزندگی، نقشی اساسی و غیر قابل انکار است. وجود طبیعت به عنوان یکی ازعوامل موثر در طراحی محوطه باز مجتمع ها می تواند جهت «ارتقاء حس سرزندگی، آرامش محیط و کاهش روح ماشینی مدرنیته» مفید واقع می شود. در نهایت تاثیر طبیعت موجود در مجتمع های مسکونی اکباتان تهران و مهرگان قزوین از طریق پرسشنامه ای که پایایی و روایی آن بررسی شده است، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از بررسی پرسشنامه حاکی از آن بود که میزان زیاد طبیعت در مجتمع اکباتان تاثیر بسیار قابل توجهی بر حس سرزندگی افراد در این مجتمع نیز داشته، همچنین میزان اندک طبیعت در مجتمع مهرگان، تاثیر بسیار اندکی بر روی حس سرزندگی ساکنین این منطقه داشته است. با توجه به مفهوم سرزندگی و عوامل موثر بر آن، بایدگفت که طبیعت موجود در محوطه باز مجتمع های مسکونی به عنوان یک بستر و فضای گردهم آورنده، باعث تعاملات اجتماعی و روابط بهتر میان کاربران خواهد شد.که در نهایت این ارتباطات منجر به شادمانی بیشتر و حس سرزندگی ساکنین می شود. از متغییرهای این تحقیق می توان به: 1- متغییر مستقل: طبیعت؛ 2- متغییر مداخله گر: تعاملات اجتماعی؛ 3- متغییر وابسته: سرزندگی اشاره کرد و داده های تحقیق با استفاده از روش کتابخانه ای و پرسشنامه جمع آوری و تجزیه و تحلیل گردیده اند. در معماری گذشته برای انجام این تعاملات، از طبیعت موجود در حیاط خانه ها استفاده می کردند و لیکن در مجتمع های مسکونی امروزی به علت عدم توجه به معنا و کیفیت فضایی، به آن کمتر توجه شده است. همچنین روش تحقیق دراین مقاله توصیفی (علی - مقایسه ای) از نوع کیفی می باشد. در پایان نتیجه گیری لازم اشاره شده است.

توجه به پاسخگویی محیط های کالبدی برای گروه های اجتماعی بهره بردار در محیط های روزمره انسانی از دغدغه های اصلی طراحان بوده است. علی رغم توجه معماران و برنامه ریزان در طراحی فضاهای عمومی مجتمع های مسکونی، روش و معیار شهودی ً مشخصی در فرایند طراحی بر اساس حضور پذیری گروه های بهره بردار ارائه نشده است و نبود آن منجر به تعاریف عمدتا توسط طراحان از حضور پذیری گروه های انسانی در مکان گردیده است. بر این اساس، مقاله برمبنای مدل معنای محیطی باهدف تبیین نقش مؤلفه های کالبدی-معنایی در حضور پذیری گروه اجتماعی سالمندان به تحلیل مؤلفه های تأثیرگذار می پردازد. روش داده ها 1تحقیق مقاله کیفی و بر اساس راهبرد تفسیری-تحلیلی و با ابزار مشاهده و مصاحبه(بسته و باز) و با تحلیل همبستگی است. نتایج نشان می دهد کیفیت های کالبدی و معنایی فضا در حضور پذیری گروه های سنی سالمندان مؤثر بوده و در میان مؤلفه های مذکور آسایش محیطی، ایمنی-امنیت فضایی از کیفیت های کالبدی و خوانایی از کیفیت های معنایی محیط بیشترین تأثیر را دارا است.